ملا محمد مهدى بن على نقى شريف
119
زاد المسافرين ( فارسى )
و صاحب كامل الصناعه مىگويد كه اگر آهك و زرنيخ به دستورى كه از براى ازالهء مو مىسازند ، ترتيب دهند و در حمام قدرى از آن را بر بواسير گذارند و بعد از ساعتى با خمير بشويند و پوست حنظل سوخته و ترمس سوخته را كه باقلاى مصرى است بر آن بپاشند ، مىخشكاند و بر طرف مىكند . فقير مىگويم كه : اولى آن است كه اين علاج را كه از علاج سابق ملايمتر است به عمل آورند و اگر به اين علاج ازاله نشود به علاج سابق معالجه نمايند . و بر هر تقدير ، بعد از استعمال ادويه حاده يا در بين آن هرگاه وجع به هم رسد ، آنچه در مسكنات وجع مذكور شد به عمل آورند كه قطعنظر از اينكه مريض تحمل نمىكند شدتهاى ديگر و ضررهاى ديگر مثل ورم و غيره حادث مىشود و بليه عظيمتر مىگردد . اما تدبير قطع ، بدان كه اين عمل گاهى بايد كرد كه مريض طاقت وجع آن داشته باشد و در ديگر علاجها تخفيفى كه به آن تواند گذرانيد ، نشود و با وجود اين مراتب ، تمامى دانهها را قطع كردن نشايد به سبب انتشار ماده مندفعه از آن ممر در بدن و بيم حدوث امراض بدتر . و هرگاه عازم بر قطع باشند اولا بايد فصد باسليق كرد و اگر مخدّرى كه حس او را كم كند و منع سيلان خون بسيار كند ، بدهند و بعد از آن ، قطع كنند اولى است . و مخدر مناسب ، معجون حبّ الشفاء است و در ربع مذكور مىشود و يا افيون و زعفران را با هم بسرشند يا فلونياى رومى يا برشعثا هريك از اينها به قدرى كه حس او را كم بكند ، بدهند . طريق قطع اين است كه جراح ماهرى دانهها را به روشى كه در استعمال ادويه حادّه مذكور شد بيرون آورند و با مقراض بسيار تندى يا آلت قطع ديگر ببرند و سعى نمايند كه چيزى از گوشت صحيح بريده نشود كه مفاسد عظيم